ਤਾਜਾ ਖਬਰਾਂ
ਜਗਦੀਸ਼ ਥਿੰਦ
ਜੈਤੋ, 20 ਨਵੰਬਰ 2026।
ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸਕੱਤਰ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਕੌਰ, ਆਈ.ਐੱਫ.ਐੱਸ., ਨੇ ਜੈਤੋ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਿਖੇ ਸਮੁਦਾਇਕ ਦੇਸੀ ਬੀਜ ਬੈਂਕ–ਬੀਜ ਵਿਰਾਸਤ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਖੇਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਪੰਜਾਬ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਬੋਰਡ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੈਤੋ ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।
ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੌਰ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਖੇ ਲਗਾਈ ਗਈ ਬੀਜ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵੇਖੀ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਦੇਸੀ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਕਟੋਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਬੀਜ ਬੈਂਕ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਮਟਕਿਆਂ ਅਤੇ ਪਛਾਣ-ਪਰਚੀਆਂ ਲੱਗੇ ਧਾਤ ਦੇ ਡੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲੇ ਬੀਜਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਟਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਵੇਖਿਆ। ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੇਸੀ ਬੀਜ ਕਿਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿਵੇਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਦੇਸੀ ਬੀਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਮਾਂ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਖੇਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਅਤੇ ਇਹ ਬੀਜ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਬੋਰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਬੀਜ ਵਿਰਾਸਤ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬੀਜ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਾਈਵਾਲੀ
ਕਿਸਾਨ ਭਵਨ ਦੇ ਡਾ. ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੌਰ ਨੇ ਖੇਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਉਮੇਂਦਰ ਦੱਤ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਦੇਸੀ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ, ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਬੀਜਾਂ ਪੱਖੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖੀ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਮਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੱਸਿਆ।
ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਵਿੱਚ ਦੇਸੀ ਬੀਜ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣਾਉਣ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਕਿਸਾਨ ਦੇਸੀ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਗਲੀ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਬੀਜ ਚੁਣ ਕੇ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਮਾਂ ਮੌਸਮ ਦਰ ਮੌਸਮ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ਤ ਹੇਠ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਉਪਰਾਲੇ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਲਈ ਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਜੈਵਿਕ ਰਸੋਈ ਬਗੀਚੇ (Organic Kitchen Gardens–OKGs) ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁਦਾਇਕ ਬੀਜ ਬੈਂਕ ਦੀਆਂ ਖਾਤਾਧਾਰਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਤਜਵੀਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਔਰਤਾਂ ਬੀਜ ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਦੇਸੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਉਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇਣਗੀਆਂ। ਹਰ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਦਿੱਤੀਆਂ ਬੀਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੀਜ ਸੰਭਾਲੂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਬੀਜ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮਿਲੇਗੀ ਅਤੇ ਉਪਰਾਲੇ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਗਾਏ ਬੀਜ ਹੋਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਣਗੇ।
ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਬੀਜ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਆਧਾਰ
ਉਮੇਂਦਰ ਦੱਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਦੇਸੀ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਖੇਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਰਜੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਿਸਾਨ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਬੀਜ ਸਾਂਭਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਬੀਜ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਆਧਾਰ ਹਨ। ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਂ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰ ਕਿਸਾਨ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੀਜ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਕਿਸਾਨ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਿਸ਼ਨ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੀਜ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਏਗਾ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਰਸੋਈ ਬਗੀਚੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਚੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ, ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਅਮਲੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਉਮੇਂਦਰ ਦੱਤ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਕੌਰ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖੇਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮਿਸ਼ਨ ਇਸ ਉਪਰਾਲੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਈ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ
- ਬੀਜ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ। ਜੈਤੋ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿਰਾਸਤ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਕਟੋਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਦੇਸੀ ਬੀਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਮਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸਕੱਤਰ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਕੌਰ।
- ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਭਾਲ। ਸਮੁਦਾਇਕ ਦੇਸੀ ਬੀਜ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਮਟਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਲੈ ਕੇ ਨੇੜਿਓਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਕੌਰ।
- ਦੇਸੀ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸੰਭਾਲ। ਜੈਤੋ ਦੇ ਬੀਜ ਵਿਰਾਸਤ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਹਥੇਲੀਆਂ ’ਤੇ ਦੇਸੀ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਲਏ ਹੋਏ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਕੌਰ।
Get all latest content delivered to your email a few times a month.