*ਧਰੁਵੀਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਣਨੀਤਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ*

*ਭਾਰਤ ਰਣਨੀਤਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ ਅਪਣਾ ਕੇ ਵੱਖਰਾ ਮਕਾਮ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ*

ਧਰੁਵੀਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੀ ਨੀਤੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ

ਬਿਊਰੋ ਚੀਫ ਬੋਲਦਾ ਪੰਜਾਬ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਅੱਜ ਦੀ ਵਧਦੀ ਧਰੁਵੀਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੀਆਂ ਮਹਾਂ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੱਖ ਚੁਣਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਮੰਚ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਨੀਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਗੈਰ-ਜੁੜਤਾਪੰਥ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਹੁ-ਸੰਬੰਧੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦਾ ਇਕ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਰਣਨੀਤਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਆਰਥਿਕਤਾ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਸੰਪ੍ਰਭੂਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਸਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਫੈਸਲੇ ਲੈ ਸਕੇ। ਇਸ ਨੀਤੀ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿਸੇ ਇਕ ਸ਼ਕਤੀ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ। ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਵਧਾਇਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਈ ਰੱਖੇ ਹਨ।

ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕੂਟਨੀਤੀ ਇਸ ਨੀਤੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਾਹਰਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਡ੍ਰਿਪ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪਾਣੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਨਵੀਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਂਝੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਵਪਾਰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਉਮੀਦ ਜਤਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਰਤ ਨੇ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਈ ਰੱਖੇ ਹਨ। ਊਰਜਾ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਫਲਸਤੀਨ ਲਈ ਦੋ-ਰਾਜ ਹੱਲ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਪਰਕ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸੰਤੁਲਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੱਕੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸੋਚ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਰਣਨੀਤਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਢਾਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਿਤ-ਅਧਾਰਿਤ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਕੂਟਨੀਤੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਬਹੁ-ਧਰੁਵੀ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਏਗੀ।